حضرت ام البنین علیهاالسلام، فاطمه دخت حزام بن خالد مادر گرامی و بزرگوار حضرت ابوالفضل العباس علیه السّلام است. (حزام) از استوانه های شرافت در میان عرب به شمار می رفت و در بخشش، مهمان نوازی، دلاوری و رادمردی مشهور بود. خاندان این بانو از خاندان های ریشه دار و جلیل القدر بود که به دلیری و دستگیری معروف بودند.

پیوند حضرت امیر المومنین علی بن ابی طالب علیهماالسلام با حضرت ام البنین علیهاالسلام
حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السّلام مدتی پس از شهادت جانگداز پاره تن و ریحانه پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه وآله و بانوی زنان عالمیان، حضرت صدیقه کبری فاطمه زهرا علیهاالسّلام، برادرشان عقیل را که از عالمان به انساب عرب بود فراخواندند و از او خواستند برایشان همسری برگزیند که زاده دلاوران باشد تا پسر دلیری به عرصه وجود برساند و سالار شهیدان را در کربلا یاری کند.
عقیل، بانو ام البنین علیهاالسلام از خاندان (بنی کلاب) را که در شجاعت بی مانند بودند، برای حضرت انتخاب کرد. بنی کلاب در شجاعت و دلاوری در میان عرب زبانزد بودند.
حضرت امیرالمومنین علی بن ابی طالب علیهماالسلام این انتخاب را پسندیدند و عقیل را به خواستگاری نزد پدر حضرت ام البنین علیهاالسلام فرستادند. پدر خشنود از این وصلت مبارک، نزد دختر شتافت و او با سربلندی و افتخار، پاسخ مثبت داد. حضرت در همسرشان، خرَدی نیرومند، ایمانی استوار، آدابی والا و صفاتی نیکو مشاهده فرمودند و او را گرامی داشتند.
دو سبط پیامبر صلی الله علیه وآله فرزندان رسول خدا در وجود این بانوی پارسا، مادر خود را می دیدند و از فقدان مادر، کمتر رنج می بردند. حضرت ام البنین فرزندان دخت گرامی پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه وآله را بر فرزندان خود که نمونه های والای کمال بودند مقدّم می داشت و عمده محبت و علاقه خود را متوجه آنان می کرد.
حضرت ام البنین علیهاالسلام توجّه به فرزندان پیامبر را فریضه ای دینی می شمرد؛ زیرا خدای متعال در کتاب خود به محبت آنان دستور داده بود و آنان امانت پیامبر صلی الله علیه وآله بودند؛ ام البنین علیهاالسلام با درک عظمت آنان به خدمتشان قیام کرد و حقّ آنان را ادا نمود.

اهل بیت علیهم السلام و حضرت ام البنین علیهاالسلام
محبت بی شائبه حضرت ام البنین علیهاالسلام در حق فرزندان پیامبر و فداکاریهای فرزندان او در راه سیدالشهدا علیه السلام بی پاسخ نماند، بلکه اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام در احترام و بزرگداشت آنان کوشیدند و از قدردانی نسبت به آنان چیزی فروگذار نکردند. چه اینکه حضرت ام البنین خود را وقف خدمت و دوستی نسبت به آنان کرده بودند. آنان نیز برای او جایگاهی والا و موقعیتی ارزنده قائل بودند. حضرت زینب کبری سلام الله علیها پس از رسیدن به مدینه منوره نزد حضرت ام البنین علیهاالسلام شتافتند و شهادت چهار فرزندش را تسلیت گفتند.
واین خود نشان دهنده منزلت والای حضرت ام البنین علیهاالسلام نزد اهل بیت علیهم السّلام است.

مقام حضرت ام البنین علیهاالسلام نزد دوستداران اهل بیت علیهم السلام
این بانوی بزرگوار، جایگاهی ویژه نزد دوستداران اهل بیت علیهم السلام دارند و بسیاری معتقدند ایشان را نزد خدای عزوجل، منزلتی والاست و اگر دردمندی آن بانوی بزرگ را واسطه خود نزد حضرت باری تعالی قرار دهد، غم و اندوهش برطرف خواهد شد. لذا به هنگام سختیها و درماندگی، این مادر فداکار را شفیع خود قرار می دهند.
البته بسیار طبیعی است که حضرت ام البنین علیهاالسلام نزد پروردگار مقرب باشد؛ زیرا در راه خدا و استواری دین حق، فرزندان و پاره های جگر خود را خالصانه تقدیم داشت.

مولود بزرگ
نخستین فرزند پاک حضرت ام البنین علیهاالسلام، سالار بزرگوارمان حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام هستند که با تولدشان، مدینه به گل نشست، دنیا پرفروغ گشت و موج شادی، خاندان علوی را فراگرفت. قَمَری تابناک به این خاندان افزوده شده بود و می رفت که با فضائل و خون خود، نقشی جاودانه بر صفحه گیتی بنگارد.
هنگامی که مژده ولادت حضرت عباس علیه السلام به امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیهما السّلام داده شد، به خانه شتافتند، او را در برگرفتند، باران بوسه بر او فرو ریختند. در گوش راست حضرت عباس علیه السلام اذان و در گوش چپ اقامه گفتند. نخستین کلمات، بانگ روحبخش توحید بود که به وسیله امیرالمؤمنین علیه السلام پیشاهنگ ایمان و تقوا در زمین، بر گوشش نشست و سرود جاویدان اسلام، جانش را نواخت: «اللّه اکبر... لا اله الاّ اللّه». این کلمات که عصاره پیام پیامبران و سرود پرهیزگاران است، در اعماق جان حضرت عباس علیه السلام جوانه زد، با روحش عجین شد و به درختی بارور از ایمان بدل شد تا آنجا که در راه باروری همیشگی آن، جان باخت و خونش را به پای آن ریخت.

نامگذاری
امیرالمؤمنین علیه السلام از پس پرده های غیب، جنگاوری و دلیری فرزند حضرت ام البنین علیهاالسلام را در عرصه های پیکار دریافته بودند و می دانستند که او یکی از قهرمانان اسلام خواهد بود، لذا او را عباس (دُژم : شیر بیشه) نامیدند؛ زیرا در برابر کژیها و باطل، ترشرو بود و در مقابل نیکی، خندان و چهره گشوده. همان گونه که پدر دریافته بود، فرزندش در میادین رزم و جنگهایی که به وسیله دشمنان اهل بیت علیهم السّلام به وجود می آمد، چون شیری خشمگین می غرّید، گردان و دلیران سپاه کفر را درهم می کوفت و در میدان کربلا تمامی سپاه دشمن را دچار هراس مرگ آوری کرد. شاعر درباره حضرتش می گوید:
(هراس از مرگ، چهره دشمن را درهم کشیده بود، لیکن عباس در این میان خندان و متبسم بود).

وفات حضرت ام البنین علیهاالسلام
بانوی بزرگوار حضرت ام البنین علیهاالسلام لحظه لحظه عمر خویش را با خدای خود معامله کرد و لحظه ‌ای خطا و انحراف در زندگی وی راه نیافت و سرانجام در سال 64 ه.ق دار فانی را وداع گفت و در قبرستان بقیع در کنار سبط رسول خدا صلّی الها علیه وآله، حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام به خاک سپرده شد.
اگر چه جسم او در خاک است، اما روح بلند او و صفات کریمه و عظیمه وی نام او را به بلندای آفتاب زنده نگاه داشته است و در پرتو صفات این بانوی فاضله انسانهایی تربیت‌ شده ‌اند که در تاریخ ماندگار خواهند بود.
در احوال حضرت ام البنین علیهاالسلام پس از شهادت چهار فرزندش که درود خدا بر آنان باد، آورده اند که در بیت الاحزان می نشست و پیوسته اندوهگین و غمزده بود و با مویه های خود بساط یزید در مدینه را متزلزل کرده بود بدان صورت که مروان حکم، حاکم مدینه که از سنگدلان تاریخ است وقتی مویه های او را می شنید به کناری می رفت و با گریه های او گریه می کرد.